ԱԶԱՏԱԲԱՂՁ ԳԵՏԸ

Հորձանք էր տալիս հորդառատ Արաքսը: Սանձարձակ ալիքները սրընթաց բարձրանում էին, խցկվում ժայռաճեղքերը: Ասես մրցում էին միմյանց հետ: Լայնահուն գետը ձգվում էր առաջ օձագալար պտույտներով: Կարոտով համբուրում էր ափերի որձաքարերը: Մի պահ խաղաղվում, հանդարտվում էր: Հետո հանդիպակաց ժայռի արևահայաց լանջերն էր գրկում: Գետը հիշեցնում էր ազատաբաղձ պատանու, ոբ փորձում էր կտրտել իրեն խեղդող կապանքները:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ հորձանք, սանձարձակ, սրընթաց, բարձրանալ, խցկվել, մրցել, օձագալար, որձաքար, հադիպակաց, արևահայաց, ազատաբաղձ, փորձել:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

հորձանք = հոբձ + անք (հորձանուտ)

սանձարձակ = սանձ + արձակ (շողարձակ, հերարձակ, հարձակվել)

սրընթաց = սը (սուր) + ընթ + աց (ընթացք, խոյընթաց)

բարձրանալ = բարձր + ան + ալ (բարձունք)

խցկվել = խց (խից) + (ի)կ + վ+ե\ (խցան, խցանահան)

մրցել = մրց (մուրց’ բռունցք) + ել (մրցույթ, մրցակից)

օձագալար = օձ + ա + գալ (գալ ոլորք) + ար (օձիք, օձապտույտ)

որձաքար = որձ + ա + քար

հադիպակաց = հանդիպ (հանդեպ) + ա + կաց (կացություն)

արևահայաց = արև + ա + հայ + աց (հայացք)

ազատաբադձ = ազատ + ա + բաղձ (բաղձալի)

փորձել = փորձ + ել (փորձանոթ, գիտափորձ)

ՀՆԱՐԱՄԻՏ ԴԵՂՁԱՆԻԿԸ

Դեղձանիկը սրընթաց իջավ ծառից: Սկսեց կտցահարել ցորենի թափված հատիկ­ները: Դեղձենու տակ կծկված կատուն քաղցած հայացքով հետևում էր: Հանկարծակի հարձակվեց, բռնեց երգասաց թռչնակին, որն ազատվելու փորձ արեց: Կցկտուր

ձայնով ասաց, որ ուտելուց առաջ պետք է լվացվել: Կատուն թաթը բարձրացրեց, որ մռութը մաքրի: Հնարամիտ թռչունը մի վայրկյանում դուրս պրծավ կատվի ճանկերից: Այդ օրվանից կատուն ուտում էր, հետո լվացվում:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ դեղձանիկ, սրընթաց, կտցա­հարել, կծկվել, բաղցած, հայացբ, հանկարծակի, հարձակվել, երգասաց, փորձ, կցկտուր, բարձրացնել:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

դեղձանիկ = դեղձ + ան + իկ (դեղձենի)

սրընթաց = սր (սուր) + ընթ + աց (խոյընթաց, ընթացք)

կտցահարել = կտց (կտուց) + ա + հար + ել (դեղնակտուց)

կծկվել = կծկ (կծիկ) + վ+հլ (գունդուկծիկ)

բաղցած = քաղց + ած (կիսաքաղց, քաղցկեղ)

հայացբ = հայ + աց + ք (գնացք, հիացք)

հանկարծակի = հ(յ) + ան + կարծ + ակի (կարծիք, հանկարծ)

հարձակվել = հ(յ) + արձակ + ւ/ + ել (նախահարձակ, հարձակում)

երգասաց = երգ + աս + աց (հեբիաթասաց, ասացվածք)

փորձ — պարզ բառ (փորձություն, փորձանք, հարցուփորձ)

կցկտուր = կց (կից) + կտուր (կցմցել, հարակից)

բարձրացնել = բարձր + ացն + ել (բարձրիկ, բարձրախոս)

ԱՆԿԱՐԳ ԱՔԱՂԱՂԸ

Աքաղաղն արթնացավ ու մտավ այգի: Կերավ որթատունկի խակ պտուղները, համտեսեց վարդենու թերթիկները: Հետո իրար հետևից մի քանի որդ կուլ տվեց: Քիչ անց սկսեց գալարվել փորի ցավից: Գթասիրտ հավիկը հանգստացնող դեղահաբ տվեց նրան ու պատվիրեց պառկած մնալ: Շուտով ցավը դադարեց, և աքաղաղը երդիկով դուրս թռավ: Այնքան վազվզեց դաշտում, որ քրտնեց ու նորից հիվանդացավ: Հավիկն այս անգամ էլ հոգատարությամբ խնամեց ընկերոջը:

Աշունն անցավ: Օդում արդեն զգացվում էր ձմռան շունչը: Հորդահոս գետակը պատվեց բարակ սառցաշերտով: Նրա վրայով սահելը վտանգավոր էր: Սակայն աքաղաղն անդրդվելի էր: Նա դարձյալ անտեսեց ընկերոջ խորհուրդը: Սառույցը կոտրվեց, աքաղաղն սկսեց խեղդվել: Հավիկը կոկորդով մեկ կչկչաց, օգնության կանչեց: Մարդիկ հասան ու մի կերպ փրկեցին անհնազանդ աքաղաղին:

ԱՐՋԻ ՊԱՏԻԺԸ

Անտառի թավուտում որսորդը մի բրդոտ արջ տեսավ: Քոթոթները խաղալով գնում էին մոր հետևից: Մարդը թաքնվեց թփուտներում: Կենդանին մերթընդմերթ կանգ էր առնում, մռթմռթում էր, սաստում ձագերին: Քոթոթներից ամենափոքրը քաշքշում էր եղբայրներին, թավալվում փարթամ խոտերին: Մեկ էլ բարձրացավ փտած կոճղին ու թաթը մտցրեց ծառի փչակը: Վրդովված մեղուները մի ակնթարթում դուրս թռան ու խայթեցին: Արջուկը ցավից սկսեց ցատկոտել ու անդադար ոռնալ: Մայրը քոթոթին շուտափույթ քարշ տվեց դեպի հորդառատ գետակը: Սառը ջրից քոթոթը խաղաղվեց: Հաջորդ պահին մայրը երկու շառաչուն ապտակ հասցրեց նրան: Հետո տարավ կանգնեցրեց ծառի տակ:

Պարզվում է, որ արջն էլ մարդու նման պատժում է անկարգ ձագին:

ԴԱՆԴԱՂ ԳՆԱՍ ՇՈԻՏ ԿՀԱՍՆԵՍ

Խեղդող տոթ էր:

Լեռնային խորդուբորդ ճամփով դեպի գյուղ էր շտապում մի երիտասարդ: Նա անդադար խթանում էր բեռնավորված ջորուն, որը հազիվ էր հաղթահարում ճանապարհի դժվարությունները: Նույն տեղով հանդարտ քայլում էր մի ալեզարդ ծերունի: Ծերունին տեսավ ուժասպառ կենդանուն և ճամփորդին խորհուրդ տվեց: Ասաց, որ շուտ տեղ հասնելու համար պետք է դանդաղ գնալ: Տղան կարևորություն

չտվեց ծերանա ասածին և անդրդվելի մնաց: Նա շրջեց դեմքը, դժգոհ քրթմնջաց ու կրկին խթանեց քրտինքի մեջ կորած կենդանուն: Շատով արագ ընթացքից կենդանու կոկորդը սեղմվեց: Ընդամենը մի քանի րոպեից ջորին անշնչացած վայր ընկավ:

Քիչ անց երևաց ծերունին: Նա անվրդով ու անխոս անցավ երիտասարդի կողքով: Տղան ամոթահար կախեց գլուխը և հասկացավ ծերուհու խրատի իմաստը:

ԺԼԱՏ ՈԶՆԻՆ

Թավուտ անտառում մի ժլատ ոզնի էր ապրում: Կենդանիները նրա տուն չէին գնում: Սաղարթածածկ խրճիթի դուռը ընդհանրապես փակ էր: Խեղդուկ ու տոթ օրերին անգամ օդանցքը կամ երդիկը չէր բացում: Չլինի թե անձրևորդը կամ հարևան խլուրդը որևէ բան խնդրի:

Արթնանալուն պես առվույտ էր հավաքում: Մոտակա այգուց էլ խնձոր էր թռցնում: Գաղտագողի մտնում էր տուն, շուտափույթ փակում դուռն ու մեկնվում փարթամ խոտերին:

Մի օր քոթոթի թաթը փուշ մտավ: Արջը ոզնուց ասեղ խնդրեց: Այդ ժլատը նույնիսկ դուռը չբացեց: Բբդոտ հսկան խիստ վբդովվեց: Որոշեց պատժել:

Հաջորդ օրը ոզնու դռան առաջ մի կիսափուտ կոճղ էր դրված:

ՎԱՐԴԵՆԻՆ

Արթնանալուն պես ծեր պարտիզպանը մտավ ծաղկանոց: Վարդենու փարթամ թուփը տեղավորեց թաղարի մեջ:

Շուկայում տոթ էր: Վարդենին ասես խեղդվում էր, իսկ ծերունին անդադար նրա գովքն էր անում: Հպարտ ծադիկը վրդովվեց, երբ սակարկեցին իր գինը: Հրացայտ աէ₽երովմի աղջիկ հիացմունքից համրացավ, երբ տեսավ ծաղկի նրբագեղ կոկոնները: Վարդենին նկատեց, որ աղջկա ալ կարմիր շրթունքներն իր թերթիկների նման են:

Բացօթյա պատշգամբում ամեն ինչ խոբթ էբ նրան: Տանտիրուհին հոգատար էր, բայց վաբդենին կաբոտում էբ իր պարտեզը:

Մի օր աղջիկը թփից երկու կիսաբաց վարդ պոկեց: Մեկն ամրացրեց խարտյաշ վարսերին, մյուսը’ տղայի կրծքին: Վարդենին ցավ չզգաց: Չէ որ մեծագույն երջան­կություն է, երբ ուրախություն ես պարգևում մարդկանց:

Բառային թելադրության նյութեր 31

Կորնթարդ, անօթևան, առաջնորդ, զարդանախշ, զարտուղի, զարթուցիչ, թփուտ, խախուտ, թպրտալ, անոթի:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

կորնթարդ = կոր + նթ (նթ ենթ-ից կամ ընդ֊\\ց) + արդ (խորանարդ, գմբեթարդ)

անօթևան = ան + օթ + ևան (օթոց, գիշերօթիկ)

առաջնորդ = առ + աջ + (ի)ն + որդ (առաջնորդարան, առաջարկել)

զարդանախշ = զ + արդ + ա + նախշ (զարդանկար, ծաղկազարդ)

զարտուղի (խոտոր, ճանապարհից շեղված) = զ + արտ + ուղի

զարթուցիչ = զ + արթ + ուց + իչ (արթնանալ, զարթոնք)

թփուտ = թփ (թուփ) + ուտ (կեչուտ, մոշուտ)

խախուտ — պարզ բառ (խախտվել, անխախտ)

թպրտալ (բնաձայնություն է) = թպրտ + ալ

անոթի (նոթի բառից, որ նշանակում է քաղցած) — պարզ բառ

Անթացուպ, անդամագրվել, որդի, որթատունկ, անձրևորդ, արթուն, արդուզարդ, հարդ, հարթ, վատթար:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

անթացուպ (հենակ) = անթ (անութ’ թևատակ) + ա + ցուպ

անղամագրվել = անդամ + ա + գր (գիր) + վ + ել (անդամատոմս)

որդի — պարզ բառ (քրոջորդի, որդեկորույս)

որթատունկ = որթ + ա + տունկ

անձրևորդ = անձրև + որդ (երիզորդ, որդնել)

արթուն = արթ + ուն (զարթոնք, զարթուցիչ)

արդուզարդ = արդ + ու + զ + արդ (արդակ՜ մազաբաժան, բաժուկ)

հարդ — պարզ բառ (հաբդագող)

հարթ — պարզ բառ (հարթավայր, հարթաքանդակ)

վատթար — պարզ բառ (իրանական փոխառություն է’ պարսկերեն

բեթթար բառից)

Անոթ, անօդ, արդուկ, հարթուկ, խորդուբորդ, խորթություն, խորտկարան, երդում, երթալ, երդիկ:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

անոթ — պարզ բառ (փոբձանոթ, միզանոթ)

անօդ = ան + օդ (օդաչու, օդեղեն)

արդուկ = արդ (ձև) + ուկ (զաբդարել, արդակ’ մազաբաժան)

հարթուկ (խոսակցական ձև է) = հարթ + ուկ

խորդուբորդ = խորդ + ու + բորդ

խորթություն = խորթ + ություն

խորտկարան = խորտկ (խորտիկ) + արան (խորտկանոց, խորտկեղեն)

երդում = երդ + ում (երդմնազանց, երդմնապահ)

երթալ = երթ + ալ (ուղերթ, երթուղի)

երդիկ = երդ + իկ

Ընդամենը, լաջվարդ, սաղարթ, սաղավարտ, թուղթ, թախտ, թատերական, գաղտնի, գաղթական, խեղդուկ:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

ընդամենը = ընդ + ամենը (ընդառաջ, ընդունակ)

լաջվարդ — պարզ բառ

սաղարթ — պարզ բառ (բազմասաղարթ, սաղարթախիտ)

սաղավարտ — պարզ բառ (սաղավարտավոր)

թուղթ — պարզ բառ (թղթախաղ, թղթատաբ)

թախտ — պաբզ բառ

թատերական = թատեր (թատր արմատի գրաբարյան սեռական հոլովաձևը) + ական

գաղտնի = գաղտ + Սի (գաղտնիք, գաղտնախորհուրդ)

գաղթական = գաղթ (գաղութ) + ական (արտագաղթ, գաղթօջախ)

խեղդուկ = խեղդ + ակ (խեղդամահ, բքախեղդ)

ԱՄԱՌԱՅԻՆ ՀԱՆԳԻՍՏ

Բերդի մոտակայքում մի ականակիտ լճակ կա: Շուրջը կորնթարդ բլրակներ են: Դիմացը փռված է լայնատարած հարթավայրը: Ողջ ամառ այն զարդարված է վար­դագույն, լաջվարդ ծաղիկներով: Ամռան խեղդուկ տոթին, երբ լուբթ երկնքից կիզում է արևը, գնում ենք լճափ: Լողում ենք սառնորակ, վճիտ ջրերում, պառկում թփուտներում, լսում սաղարթների սոսափը: Այդօրինակ բացօթյա հանգիստը գրավիչ է և առողջարար:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ բերդ, ականակիտ, կորնթարդ, հարթավայր, զարդարվեր վարդագույն, լաջվարդ, խեղդուկ, տոթ, լուրթ, սաղարթ, վճիտ, թփուտ, այդօրինակ, բացօթյա:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

բերդ — պարզ բառ (բերդաքաղաք, բերդապարիսպ)

ականակիտ = ական (ակն-ի գրաբարյան սեռական հոլովաձևը) + ա + կիտ

կորնթարդ = կոր + նթ (նթ ենթ-ից կամ ընդ֊\\ց) + արդ (խորանարդ, գմբեթարդ)

հարթավայր = հարթ + ա + վայր (հարթաքանդակ, սարահարթ)

զարդարվել = զ + արդ + ար + վ + ե[ (կանաչազարդ, զարդասեղան, գունազարդ)

վարդագույն = վարդ + ա + գույն (վարդատունկ, վարդաստան)

լաջվարդ (կապույտ) — պարզ բառ

խեղդուկ = խեղդ + ակ (ջրախեղդ, խեղդամահ)

տոթ — պարզ բառ (տոթակեզ)

լուրթ (բաց կապույտ) — պարզ բառ

վճիտ — պարզ բառ

թփուտ = թփ (թուփ) + ուտ

սաղարթ — պարզ բառ (սաղաբթախիտ, սաղարթածածկ)

այդօրինակ = այդ + օրին (օրեն) + ակ (անօրեն, ապօրինի)

բացօթյա = բաց + օթ + յա (անօթևան, գիշերօթիկ)

ՏԿԱՐԱՄԻՏ ԱՅԾԵՐԸ

Այծերը ոըոշեցին բաըեկամանալ գայլերի հետ: Այդ լուրը լսելուն պես գայլերն ուրախությունից սկսեցին ցատկռտել: Ապա մի թուղթ ուղարկեցին այծերին: Գայլերը սիրով ընդունում են նրանց բարի խորհուրդը: Իրենց խորթության պատճառը հովիվ­ներն ու շներն են: Պետք է շուտափույթ հեռացնել ընդհանուր թշնամիներին: Վերջում երդվում էին ընդմիշտ խաղաղ ապրել:

Այծերի առաջնորդը կարդաց նամակը: Ցեղի բոլոր անդամները հերթովհայտնեցին իրենց գոհունակությունը:

եվ այ ծերը վտարեցին հովիվներին ու շներին:

Հաջորդ օրը գայլերը կերան տկարամիտ այծերին:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ ցատկռտել, թուղթ, ընդունեի խորհուրդ, խորթություն, շուտափույթ, ընդհանուր, երդվել, առաջնորդ, կարդալ, անդամ հերթ:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

ցատկռտել = ցատկ + ոտ+ եւ (հեռացատկ, ջրացատկ)

թուղթ — պարզ բառ (թղթապանակ)

ընդունել = ընդ + ուն + ել (ընդունակ, ընդունարան)

խորհուրդ = խորհ + ուրդ (խորհրդավոր, գաղտնախորհուրդ)

խորթություն = խորթ + ություն

շուտափույթ = շուտ + ա + փույթ (փութկոտ, անփույթ)

ընդհանուր = ընդ + հանուր (ընդհանրություն)

երդվել = երդվ (երդու) + ել ( ն֊ի ազդեցությամբ ու > վ)

առաջնորդ = առ + աջ + (ի) ն+ որդ (հաջորդ, նախորդ, որսորդ)

կարդալ = կարդ + ալ

անդամ — պարզ բառ (անդամալույծ, բազմանդամ)

հերթ — պարզ բառ (հեբթապահ, հեբթագալել)