ԱԶԱՏԱԲԱՂՁ ԳԵՏԸ

Հորձանք էր տալիս հորդառատ Արաքսը: Սանձարձակ ալիքները սրընթաց բարձրանում էին, խցկվում ժայռաճեղքերը: Ասես մրցում էին միմյանց հետ: Լայնահուն գետը ձգվում էր առաջ օձագալար պտույտներով: Կարոտով համբուրում էր ափերի որձաքարերը: Մի պահ խաղաղվում, հանդարտվում էր: Հետո հանդիպակաց ժայռի արևահայաց լանջերն էր գրկում: Գետը հիշեցնում էր ազատաբաղձ պատանու, ոբ փորձում էր կտրտել իրեն խեղդող կապանքները:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ հորձանք, սանձարձակ, սրընթաց, բարձրանալ, խցկվել, մրցել, օձագալար, որձաքար, հադիպակաց, արևահայաց, ազատաբաղձ, փորձել:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

հորձանք = հոբձ + անք (հորձանուտ)

սանձարձակ = սանձ + արձակ (շողարձակ, հերարձակ, հարձակվել)

սրընթաց = սը (սուր) + ընթ + աց (ընթացք, խոյընթաց)

բարձրանալ = բարձր + ան + ալ (բարձունք)

խցկվել = խց (խից) + (ի)կ + վ+ե\ (խցան, խցանահան)

մրցել = մրց (մուրց’ բռունցք) + ել (մրցույթ, մրցակից)

օձագալար = օձ + ա + գալ (գալ ոլորք) + ար (օձիք, օձապտույտ)

որձաքար = որձ + ա + քար

հադիպակաց = հանդիպ (հանդեպ) + ա + կաց (կացություն)

արևահայաց = արև + ա + հայ + աց (հայացք)

ազատաբադձ = ազատ + ա + բաղձ (բաղձալի)

փորձել = փորձ + ել (փորձանոթ, գիտափորձ)

ՀՆԱՐԱՄԻՏ ԴԵՂՁԱՆԻԿԸ

Դեղձանիկը սրընթաց իջավ ծառից: Սկսեց կտցահարել ցորենի թափված հատիկ­ները: Դեղձենու տակ կծկված կատուն քաղցած հայացքով հետևում էր: Հանկարծակի հարձակվեց, բռնեց երգասաց թռչնակին, որն ազատվելու փորձ արեց: Կցկտուր

ձայնով ասաց, որ ուտելուց առաջ պետք է լվացվել: Կատուն թաթը բարձրացրեց, որ մռութը մաքրի: Հնարամիտ թռչունը մի վայրկյանում դուրս պրծավ կատվի ճանկերից: Այդ օրվանից կատուն ուտում էր, հետո լվացվում:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ դեղձանիկ, սրընթաց, կտցա­հարել, կծկվել, բաղցած, հայացբ, հանկարծակի, հարձակվել, երգասաց, փորձ, կցկտուր, բարձրացնել:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

դեղձանիկ = դեղձ + ան + իկ (դեղձենի)

սրընթաց = սր (սուր) + ընթ + աց (խոյընթաց, ընթացք)

կտցահարել = կտց (կտուց) + ա + հար + ել (դեղնակտուց)

կծկվել = կծկ (կծիկ) + վ+հլ (գունդուկծիկ)

բաղցած = քաղց + ած (կիսաքաղց, քաղցկեղ)

հայացբ = հայ + աց + ք (գնացք, հիացք)

հանկարծակի = հ(յ) + ան + կարծ + ակի (կարծիք, հանկարծ)

հարձակվել = հ(յ) + արձակ + ւ/ + ել (նախահարձակ, հարձակում)

երգասաց = երգ + աս + աց (հեբիաթասաց, ասացվածք)

փորձ — պարզ բառ (փորձություն, փորձանք, հարցուփորձ)

կցկտուր = կց (կից) + կտուր (կցմցել, հարակից)

բարձրացնել = բարձր + ացն + ել (բարձրիկ, բարձրախոս)

ԱՆԿԱՐԳ ԱՔԱՂԱՂԸ

Աքաղաղն արթնացավ ու մտավ այգի: Կերավ որթատունկի խակ պտուղները, համտեսեց վարդենու թերթիկները: Հետո իրար հետևից մի քանի որդ կուլ տվեց: Քիչ անց սկսեց գալարվել փորի ցավից: Գթասիրտ հավիկը հանգստացնող դեղահաբ տվեց նրան ու պատվիրեց պառկած մնալ: Շուտով ցավը դադարեց, և աքաղաղը երդիկով դուրս թռավ: Այնքան վազվզեց դաշտում, որ քրտնեց ու նորից հիվանդացավ: Հավիկն այս անգամ էլ հոգատարությամբ խնամեց ընկերոջը:

Աշունն անցավ: Օդում արդեն զգացվում էր ձմռան շունչը: Հորդահոս գետակը պատվեց բարակ սառցաշերտով: Նրա վրայով սահելը վտանգավոր էր: Սակայն աքաղաղն անդրդվելի էր: Նա դարձյալ անտեսեց ընկերոջ խորհուրդը: Սառույցը կոտրվեց, աքաղաղն սկսեց խեղդվել: Հավիկը կոկորդով մեկ կչկչաց, օգնության կանչեց: Մարդիկ հասան ու մի կերպ փրկեցին անհնազանդ աքաղաղին:

ԱՐՋԻ ՊԱՏԻԺԸ

Անտառի թավուտում որսորդը մի բրդոտ արջ տեսավ: Քոթոթները խաղալով գնում էին մոր հետևից: Մարդը թաքնվեց թփուտներում: Կենդանին մերթընդմերթ կանգ էր առնում, մռթմռթում էր, սաստում ձագերին: Քոթոթներից ամենափոքրը քաշքշում էր եղբայրներին, թավալվում փարթամ խոտերին: Մեկ էլ բարձրացավ փտած կոճղին ու թաթը մտցրեց ծառի փչակը: Վրդովված մեղուները մի ակնթարթում դուրս թռան ու խայթեցին: Արջուկը ցավից սկսեց ցատկոտել ու անդադար ոռնալ: Մայրը քոթոթին շուտափույթ քարշ տվեց դեպի հորդառատ գետակը: Սառը ջրից քոթոթը խաղաղվեց: Հաջորդ պահին մայրը երկու շառաչուն ապտակ հասցրեց նրան: Հետո տարավ կանգնեցրեց ծառի տակ:

Պարզվում է, որ արջն էլ մարդու նման պատժում է անկարգ ձագին:

ԴԱՆԴԱՂ ԳՆԱՍ ՇՈԻՏ ԿՀԱՍՆԵՍ

Խեղդող տոթ էր:

Լեռնային խորդուբորդ ճամփով դեպի գյուղ էր շտապում մի երիտասարդ: Նա անդադար խթանում էր բեռնավորված ջորուն, որը հազիվ էր հաղթահարում ճանապարհի դժվարությունները: Նույն տեղով հանդարտ քայլում էր մի ալեզարդ ծերունի: Ծերունին տեսավ ուժասպառ կենդանուն և ճամփորդին խորհուրդ տվեց: Ասաց, որ շուտ տեղ հասնելու համար պետք է դանդաղ գնալ: Տղան կարևորություն

չտվեց ծերանա ասածին և անդրդվելի մնաց: Նա շրջեց դեմքը, դժգոհ քրթմնջաց ու կրկին խթանեց քրտինքի մեջ կորած կենդանուն: Շատով արագ ընթացքից կենդանու կոկորդը սեղմվեց: Ընդամենը մի քանի րոպեից ջորին անշնչացած վայր ընկավ:

Քիչ անց երևաց ծերունին: Նա անվրդով ու անխոս անցավ երիտասարդի կողքով: Տղան ամոթահար կախեց գլուխը և հասկացավ ծերուհու խրատի իմաստը:

ԺԼԱՏ ՈԶՆԻՆ

Թավուտ անտառում մի ժլատ ոզնի էր ապրում: Կենդանիները նրա տուն չէին գնում: Սաղարթածածկ խրճիթի դուռը ընդհանրապես փակ էր: Խեղդուկ ու տոթ օրերին անգամ օդանցքը կամ երդիկը չէր բացում: Չլինի թե անձրևորդը կամ հարևան խլուրդը որևէ բան խնդրի:

Արթնանալուն պես առվույտ էր հավաքում: Մոտակա այգուց էլ խնձոր էր թռցնում: Գաղտագողի մտնում էր տուն, շուտափույթ փակում դուռն ու մեկնվում փարթամ խոտերին:

Մի օր քոթոթի թաթը փուշ մտավ: Արջը ոզնուց ասեղ խնդրեց: Այդ ժլատը նույնիսկ դուռը չբացեց: Բբդոտ հսկան խիստ վբդովվեց: Որոշեց պատժել:

Հաջորդ օրը ոզնու դռան առաջ մի կիսափուտ կոճղ էր դրված:

ՎԱՐԴԵՆԻՆ

Արթնանալուն պես ծեր պարտիզպանը մտավ ծաղկանոց: Վարդենու փարթամ թուփը տեղավորեց թաղարի մեջ:

Շուկայում տոթ էր: Վարդենին ասես խեղդվում էր, իսկ ծերունին անդադար նրա գովքն էր անում: Հպարտ ծադիկը վրդովվեց, երբ սակարկեցին իր գինը: Հրացայտ աէ₽երովմի աղջիկ հիացմունքից համրացավ, երբ տեսավ ծաղկի նրբագեղ կոկոնները: Վարդենին նկատեց, որ աղջկա ալ կարմիր շրթունքներն իր թերթիկների նման են:

Բացօթյա պատշգամբում ամեն ինչ խոբթ էբ նրան: Տանտիրուհին հոգատար էր, բայց վաբդենին կաբոտում էբ իր պարտեզը:

Մի օր աղջիկը թփից երկու կիսաբաց վարդ պոկեց: Մեկն ամրացրեց խարտյաշ վարսերին, մյուսը’ տղայի կրծքին: Վարդենին ցավ չզգաց: Չէ որ մեծագույն երջան­կություն է, երբ ուրախություն ես պարգևում մարդկանց:

Բառային թելադրության նյութեր 31

Կորնթարդ, անօթևան, առաջնորդ, զարդանախշ, զարտուղի, զարթուցիչ, թփուտ, խախուտ, թպրտալ, անոթի:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

կորնթարդ = կոր + նթ (նթ ենթ-ից կամ ընդ֊\\ց) + արդ (խորանարդ, գմբեթարդ)

անօթևան = ան + օթ + ևան (օթոց, գիշերօթիկ)

առաջնորդ = առ + աջ + (ի)ն + որդ (առաջնորդարան, առաջարկել)

զարդանախշ = զ + արդ + ա + նախշ (զարդանկար, ծաղկազարդ)

զարտուղի (խոտոր, ճանապարհից շեղված) = զ + արտ + ուղի

զարթուցիչ = զ + արթ + ուց + իչ (արթնանալ, զարթոնք)

թփուտ = թփ (թուփ) + ուտ (կեչուտ, մոշուտ)

խախուտ պարզ բառ (խախտվել, անխախտ)

թպրտալ (բնաձայնություն է) = թպրտ + ալ

անոթի (նոթի բառից, որ նշանակում է քաղցած) պարզ բառ

Անթացուպ, անդամագրվել, որդի, որթատունկ, անձրևորդ, արթուն, արդուզարդ, հարդ, հարթ, վատթար:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

անթացուպ (հենակ) = անթ (անութ’ թևատակ) + ա + ցուպ

անղամագրվել = անդամ + ա + գր (գիր) + վ + ել (անդամատոմս)

որդի պարզ բառ (քրոջորդի, որդեկորույս)

որթատունկ = որթ + ա + տունկ

անձրևորդ = անձրև + որդ (երիզորդ, որդնել)

արթուն = արթ + ուն (զարթոնք, զարթուցիչ)

արդուզարդ = արդ + ու + զ + արդ (արդակ՜ մազաբաժան, բաժուկ)

հարդ պարզ բառ (հաբդագող)

հարթ պարզ բառ (հարթավայր, հարթաքանդակ)

վատթար պարզ բառ (իրանական փոխառություն է’ պարսկերեն

բեթթար բառից)

Անոթ, անօդ, արդուկ, հարթուկ, խորդուբորդ, խորթություն, խորտկարան, երդում, երթալ, երդիկ:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

անոթ պարզ բառ (փոբձանոթ, միզանոթ)

անօդ = ան + օդ (օդաչու, օդեղեն)

արդուկ = արդ (ձև) + ուկ (զաբդարել, արդակ’ մազաբաժան)

հարթուկ (խոսակցական ձև է) = հարթ + ուկ

խորդուբորդ = խորդ + ու + բորդ

խորթություն = խորթ + ություն

խորտկարան = խորտկ (խորտիկ) + արան (խորտկանոց, խորտկեղեն)

երդում = երդ + ում (երդմնազանց, երդմնապահ)

երթալ = երթ + ալ (ուղերթ, երթուղի)

երդիկ = երդ + իկ

Ընդամենը, լաջվարդ, սաղարթ, սաղավարտ, թուղթ, թախտ, թատերական, գաղտնի, գաղթական, խեղդուկ:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

ընդամենը = ընդ + ամենը (ընդառաջ, ընդունակ)

լաջվարդ պարզ բառ

սաղարթ պարզ բառ (բազմասաղարթ, սաղարթախիտ)

սաղավարտ պարզ բառ (սաղավարտավոր)

թուղթ պարզ բառ (թղթախաղ, թղթատաբ)

թախտ պաբզ բառ

թատերական = թատեր (թատր արմատի գրաբարյան սեռական հոլովաձևը) + ական

գաղտնի = գաղտ + Սի (գաղտնիք, գաղտնախորհուրդ)

գաղթական = գաղթ (գաղութ) + ական (արտագաղթ, գաղթօջախ)

խեղդուկ = խեղդ + ակ (խեղդամահ, բքախեղդ)

ԱՄԱՌԱՅԻՆ ՀԱՆԳԻՍՏ

Բերդի մոտակայքում մի ականակիտ լճակ կա: Շուրջը կորնթարդ բլրակներ են: Դիմացը փռված է լայնատարած հարթավայրը: Ողջ ամառ այն զարդարված է վար­դագույն, լաջվարդ ծաղիկներով: Ամռան խեղդուկ տոթին, երբ լուբթ երկնքից կիզում է արևը, գնում ենք լճափ: Լողում ենք սառնորակ, վճիտ ջրերում, պառկում թփուտներում, լսում սաղարթների սոսափը: Այդօրինակ բացօթյա հանգիստը գրավիչ է և առողջարար:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ բերդ, ականակիտ, կորնթարդ, հարթավայր, զարդարվեր վարդագույն, լաջվարդ, խեղդուկ, տոթ, լուրթ, սաղարթ, վճիտ, թփուտ, այդօրինակ, բացօթյա:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

բերդ — պարզ բառ (բերդաքաղաք, բերդապարիսպ)

ականակիտ = ական (ակն-ի գրաբարյան սեռական հոլովաձևը) + ա + կիտ

կորնթարդ = կոր + նթ (նթ ենթ-ից կամ ընդ֊\\ց) + արդ (խորանարդ, գմբեթարդ)

հարթավայր = հարթ + ա + վայր (հարթաքանդակ, սարահարթ)

զարդարվել = զ + արդ + ար + վ + ե[ (կանաչազարդ, զարդասեղան, գունազարդ)

վարդագույն = վարդ + ա + գույն (վարդատունկ, վարդաստան)

լաջվարդ (կապույտ) — պարզ բառ

խեղդուկ = խեղդ + ակ (ջրախեղդ, խեղդամահ)

տոթ — պարզ բառ (տոթակեզ)

լուրթ (բաց կապույտ) — պարզ բառ

վճիտ — պարզ բառ

թփուտ = թփ (թուփ) + ուտ

սաղարթ — պարզ բառ (սաղաբթախիտ, սաղարթածածկ)

այդօրինակ = այդ + օրին (օրեն) + ակ (անօրեն, ապօրինի)

բացօթյա = բաց + օթ + յա (անօթևան, գիշերօթիկ)

ՏԿԱՐԱՄԻՏ ԱՅԾԵՐԸ

Այծերը ոըոշեցին բաըեկամանալ գայլերի հետ: Այդ լուրը լսելուն պես գայլերն ուրախությունից սկսեցին ցատկռտել: Ապա մի թուղթ ուղարկեցին այծերին: Գայլերը սիրով ընդունում են նրանց բարի խորհուրդը: Իրենց խորթության պատճառը հովիվ­ներն ու շներն են: Պետք է շուտափույթ հեռացնել ընդհանուր թշնամիներին: Վերջում երդվում էին ընդմիշտ խաղաղ ապրել:

Այծերի առաջնորդը կարդաց նամակը: Ցեղի բոլոր անդամները հերթովհայտնեցին իրենց գոհունակությունը:

եվ այ ծերը վտարեցին հովիվներին ու շներին:

Հաջորդ օրը գայլերը կերան տկարամիտ այծերին:

Բացատրել հետևյալ բառերի ուղղագրությունը՝ ցատկռտել, թուղթ, ընդունեի խորհուրդ, խորթություն, շուտափույթ, ընդհանուր, երդվել, առաջնորդ, կարդալ, անդամ հերթ:

ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

ցատկռտել = ցատկ + ոտ+ եւ (հեռացատկ, ջրացատկ)

թուղթ — պարզ բառ (թղթապանակ)

ընդունել = ընդ + ուն + ել (ընդունակ, ընդունարան)

խորհուրդ = խորհ + ուրդ (խորհրդավոր, գաղտնախորհուրդ)

խորթություն = խորթ + ություն

շուտափույթ = շուտ + ա + փույթ (փութկոտ, անփույթ)

ընդհանուր = ընդ + հանուր (ընդհանրություն)

երդվել = երդվ (երդու) + ել ( ն֊ի ազդեցությամբ ու > վ)

առաջնորդ = առ + աջ + (ի) ն+ որդ (հաջորդ, նախորդ, որսորդ)

կարդալ = կարդ + ալ

անդամ — պարզ բառ (անդամալույծ, բազմանդամ)

հերթ — պարզ բառ (հեբթապահ, հեբթագալել)